208 դիտում

Վերջին օրերին Եվրոպայում արձանագրված ուժեղ շոգի պատճառով Փարիզում նույնիսկ Էյֆելյան աշտարակի աշխատանքային ժամերը ժամանակավորապես կրճատվել են։

Ըստ Էյֆելյան աշտարակի պաշտոնական կայքի՝ 2026թ. հունիսի 22-ին և 23-ին աշտարակը փակվել է ժամը 16:00-ին, իսկ վերջին մուտքը թույլատրվել է մինչև ժամը 13:30։ Այս որոշումը նպատակ ուներ պաշտպանել ինչպես այցելուների, այնպես էլ աշխատակիցների անվտանգությունը բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում։ Նույն ժամանակահատվածում շոգի պատճառով Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Իսպանիայում և այլ երկրներում հայտարարվել են բարձր ջերմաստիճանի հետ կապված նախազգուշացումներ, սահմանափակվել են որոշ հանրային միջոցառումներ, իսկ որոշ հաստատություններ անցել են հատուկ ռեժիմի։ Այն կարող է ազդել տուրիզմի, տրանսպորտի, կրթության, աշխատանքի կազմակերպման և ընդհանուր քաղաքային կյանքի վրա։

Եվրոպայում կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը ներկայացվում է նաև միջազգային պաշտոնական զեկույցներում։ Copernicus Climate Change Service-ի և Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության՝ WMO-ի «Եվրոպայի կլիմայի վիճակը 2025 թվականին» զեկույցի համաձայն Եվրոպան շարունակում է մնալ աշխարհի ամենաարագ տաքացող տարածաշրջաններից մեկը։ Վերջին հնգամյակի միջին ցուցանիշներով Եվրոպայի ջերմաստիճանը նախնական մակարդակից բարձր է մոտ 2.4°C-ով, մինչդեռ գլոբալ միջինը՝ մոտ 1.4°C։ Նույն զեկույցի համաձայն՝ Եվրոպայի ամենատաք տարիներից 5-ը գրանցվել են 2019 թվականից հետո, իսկ 10 ամենատաք տարիները՝ 2014 թվականից հետո։

Կլիմայի փոփոխությունը միայն Եվրոպայի խնդիրը չէ։ Հայաստանում ևս վերջին տասնամյակների ընթացքում գրանցվել է միջին տարեկան ջերմաստիճանի բարձրացում։ Հայաստանի չորրորդ ազգային հաղորդակցության տվյալներով՝ 1929-2016թթ․ միջին տարեկան ջերմաստիճանը բարձրացել է մոտ 1.23°C-ով, իսկ տեղումները նվազել են գրեթե 9%-ով։

ՀՀ ՇՄՆ «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնի» 2024թ․ կլիմայական վերլուծության համաձայն՝ 2024 թվականին Հայաստանում տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմել է 7.2°C, ինչը նորմայից բարձր է 1.7°C-ով, և տարին դասվել է յոթերորդ ամենատաք տարիների շարքում՝ սկսած 1935 թվականից։ Նույն տվյալներով՝ 2024թ․ ամառը ևս դասվել է «Տաք» ամառների շարքում, ամռան միջին սեզոնային ջերմաստիճանը նորմայից բարձր է եղել 1.6°C-ով։ Հայաստանի 2026-2035թթ․ կլիմայական ազգային ծրագրում ևս նշվում է, որ մինչև 2050-ականները Հայաստանում ջերմաստիճանի հետագա բարձրացումը կարող է հասնել մոտ 2.8°C-ի, իսկ դարի վերջ՝ 5.8°C-ի, ուղեկցվելով երաշտների և աղետների։

Ամռան ընթացքում բարձր ջերմաստիճանը միայն անհարմարություն չէ, այն կարող է դառնալ հանրային առողջապահական լուրջ խնդիր։ Շոգի բացասական ազդեցությունը հատկապես մեծանում է կլիմայի փոփոխության պայմաններում, երբ ջերմային ալիքները դառնում են ավելի հաճախակի, երկարատև և ինտենսիվ։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով՝ 2000–2019 թվականներին աշխարհում տարեկան գրանցվել է շուրջ 489․000 մահ, կապված բարձր ջերմաստիճանի բացասական ազդոցության հետ։ Դրանց մոտ 45%-ը գրանցվել է Ասիայում, իսկ 36%-ը՝ Եվրոպայում։ Միայն 2022 թվականի ամռանը Եվրոպայում կլիմայի փոփոխության և բարձր ջերմաստիճանի հետ կապված մահերի թիվը գնահատվել է ավելի քան 61․000։ Այս տվյալները ցույց են տալիս, որ շոգը ոչ միայն կլիմայական, այլև առողջապահական մարտահրավեր է։

Շոգ եղանակին մարդու օրգանիզմը ջերմությունը կարգավորում է հիմնականում քրտնարտադրության միջոցով։ Սակայն երկարատև շոգի, հեղուկի անբավարար ընդունման, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կամ փակ և վատ օդափոխվող տարածքներում գտնվելու դեպքում օրգանիզմը կարող է կորցնել մեծ քանակությամբ ջուր և աղեր։ Արդյունքում կարող է առաջանալ ջրազրկում, ջերմային հյուծում, իսկ ծանր դեպքերում՝ ջերմային հարված։

Արևահարման նշաններից են գլխացավը, սրտխառնոցը, գլխապտույտը, թուլությունը, ուժեղ ծարավի զգացողությունը, առատ քրտնարտադրությունը, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը և մեզի քանակի նվազումը։ Այս փուլում կարևոր է մարդուն տեղափոխել հով տարածք, թուլացնել հագուստը և փոքր կումերով հեղուկ ընդունել։

Ջերմային հարվածը ավելի ծանր և վտանգավոր վիճակ է։ Այն կարող է արտահայտվել շփոթվածությամբ, գիտակցության խանգարմամբ, շատ բարձր մարմնի ջերմաստիճանով, տաք և չոր մաշկով կամ հակառակը՝ առատ քրտնարտադրությամբ։ Տվյալ պարագայում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել շտապ բժշկական օգնության, քանի որ բուժօգնության ուշացումը կարող է կյանքին սպառնացող լինել։

Առավել խոցելի են երեխաները, 60 տարեկանից բարձր անձինք, հղիները, սրտանոթային, շնչառական, երիկամային կամ այլ քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող մարդիկ, ինչպես նաև բացօթյա տարածքներում աշխատողները, մարզվողները և այն անձինք, ովքեր երկար ժամանակ մնում են արևի ուղիղ ճառագայթների տակ։

Միջազգային առողջապահական կառույցները շոգ եղանակին խորհուրդ են տալիս պահպանել մի քանի պարզ, բայց կարևոր կանոններ։ Պարբերաբար խմել ջուր՝ չսպասելով ուժեղ ծարավի զգացողությանը: Մարդու օրական հեղուկի պահանջը տարբեր է, սակայն միջազգային աղբյուրների համաձայն՝ առողջ մեծահասակների համար ընդհանուր հեղուկի օրական միջին ընդունումը կազմում է մոտ 2.7 լիտր կանանց և 3.7 լիտր տղամարդկանց համար։ Այս քանակը ներառում է ոչ միայն խմելու ջուրը, այլև նաև ըմպելիքներն ու սննդի միջոցով ստացվող հեղուկը։

Շոգ եղանակին, ուժեղ քրտնարտադրության, ֆիզիկական ակտիվության կամ բացօթյա աշխատանքի դեպքում հեղուկի պահանջը կարող է ավելանալ։ Այդ պատճառով խորհուրդ է տրվում ջուր խմել պարբերաբար՝ չսպասելով ուժեղ ծարավի զգացողությանը, իսկ մեզի մուգ գույնը, գլխապտույտը, ուժեղ ծարավը կամ թուլությունը կարող են լինել ջրազրկման վաղ նշաններ։ Միաժամանակ պետք է խուսափել չափազանց մեծ քանակությամբ ջուր կարճ ժամանակում խմելուց, շատ արագ և չափից շատ հեղուկի ընդունումը նույնպես կարող է վտանգավոր լինել։ Հատկապես սրտային, երիկամային կամ այլ քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձինք հեղուկի քանակի վերաբերյալ պետք է հետևեն բժշկի անհատական ցուցումներին: Խուսափել օրվա ամենաշոգ ժամերին բացօթյա վայրերում գտնվելուց, մնալ ստվերում կամ հով տարածքներում, կրել թեթև, բաց գույնի և ազատ հագուստ, զովացնել մարմինը ջրով կամ խոնավ սրբիչով։

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը նաև նշում է, որ շոգ օրերին բնակարանային տարածքի ջերմաստիճանը ցանկալի է պահել 32°C-ից ցածր ցերեկը և 24°C-ից ցածր՝ գիշերը, հատկապես եթե տանը կան նորածիններ, տարեցներ կամ քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող անձինք։

Շոգի հետևանքները մեծ մասամբ կանխարգելելի են, եթե ժամանակին հետևենք տվյալ կանոններին և արագ արձագանքենք։ Ամառային շոգից պաշտպանությունը ոչ միայն անհատական վարքագծի, այլ նաև հանրային առողջապահության կարևոր բաղադրիչ է։